Trong môi trường sản xuất, năng suất, chất lượng và tiến độ luôn gắn chặt với cách doanh nghiệp tổ chức công việc. Một công đoạn chậm có thể ảnh hưởng đến nhịp chuyền; một lỗi lọt qua khâu kiểm soát chất lượng có thể phát sinh chi phí và rủi ro đối với đơn hàng. Vì vậy, khi doanh nghiệp cân nhắc tuyển dụng người khuyết tật, câu hỏi về năng suất cần được trả lời bằng dữ liệu và thực tiễn vận hành.
Khảo sát của Better Work Việt Nam và DrD tại 119 doanh nghiệp may mặc, da giày cho thấy 36,1% doanh nghiệp lo ngại năng suất của người lao động khuyết tật thấp hơn. Tại Đồng Nai, 35,7% doanh nghiệp chưa tuyển người khuyết tật có cùng mối quan ngại, trong khi 50% cho biết chưa biết bố trí công việc nào phù hợp với từng dạng khuyết tật.
Dữ liệu từ nhóm doanh nghiệp đã tuyển người khuyết tật tại Đồng Nai cho thấy vấn đề cần được nhìn nhận theo một cách khác. 87,5% doanh nghiệp trong nhóm này cho biết năng suất ở giai đoạn đầu có thể thấp hơn một chút hoặc người lao động cần thêm hỗ trợ. Đây cũng là tình huống thường gặp đối với người lao động mới khi làm quen với quy trình, nhịp độ và yêu cầu của một vị trí sản xuất.
Khi được bố trí vào những công đoạn phù hợp như kiểm soát chất lượng (QC), lựa hàng, dán chi tiết, quét keo, cắt chỉ hoặc may thủ công, người lao động khuyết tật có thể duy trì mức độ tập trung và tính ổn định trong công việc. Một doanh nghiệp FDI đã tuyển dụng người khuyết tật tại Đồng Nai cũng cho biết hiện không còn lo ngại về năng suất hay sản lượng.
Từ góc độ quản trị, năng suất không nên được xem là thuộc tính cố định gắn với một dạng khuyết tật. Yếu tố quan trọng là mức độ phù hợp giữa yêu cầu thực tế của công việc với năng lực và đặc điểm chức năng của người lao động, cùng với cách doanh nghiệp tổ chức giai đoạn thích nghi ban đầu.
Eins VINA
Tại doanh nghiệp may xuất khẩu với hơn 2.000 lao động, người lao động khiếm thính được bố trí tại một số công đoạn phù hợp. Theo thông tin doanh nghiệp chia sẻ, nhóm lao động này đạt sản lượng tương đương người lao động không khuyết tật và không bị phân tâm bởi tiếng ồn từ máy móc. Trong giai đoạn đầu, nhà máy bố trí đồng nghiệp có kinh nghiệm hỗ trợ người mới làm quen với áp lực của chuyền. Một trường hợp tại doanh nghiệp, chị Nga, đã được đề cử lên vị trí cao hơn nhờ hiệu suất làm việc.
Limart Zero Waste
Mô hình tại Limart cho thấy việc xác định vị trí phù hợp có thể dựa trên yêu cầu thực tế của công việc. Người khiếm thính vận hành máy dệt trong môi trường có tiếng ồn lớn; người khiếm thị đảm nhiệm công việc bán hàng dựa trên khả năng ghi nhớ khách hàng qua giọng nói; người khuyết tật vận động phụ trách thiết kế đồ họa.
Để giảm rủi ro trong bố trí lao động, DrD áp dụng khung phân tích công việc hai tầng dựa trên khung của ILO.
Ở tầng thứ nhất, bộ phận nhân sự rà soát từng vị trí theo bảy nhóm tiêu chí: nhiệm vụ, nhịp độ, mức độ tập trung, lối đi lại, tiếng ồn, bụi và an toàn lao động; sau đó đối chiếu với đặc điểm chức năng của ứng viên.
Ở tầng thứ hai, bộ phận kỹ thuật quan sát toàn bộ phân xưởng để nhận diện những phần việc đang bị bỏ sót hoặc có nguy cơ gây ùn tắc, từ đó xem xét khả năng tách thành vị trí hoặc nhóm nhiệm vụ phù hợp và đưa vào quá trình cân bằng chuyền định kỳ.
Đầu ra của quá trình này là bản mô tả công việc tập trung vào các chức năng thiết yếu của vị trí: công đoạn thực sự yêu cầu người lao động phải thực hiện những gì, thay vì mặc định rằng một công việc nhất thiết phải đòi hỏi khả năng đứng, nghe hoặc thực hiện một thao tác theo cách duy nhất.
“Nghiên cứu kỹ lưỡng để chọn lựa các vị trí công việc phù hợp tối đa với từng dạng khuyết tật và điều kiện thể chất của ứng viên.”
— Khuyến nghị từ Eins VINA
Kết quả khảo sát cho thấy 47,6% doanh nghiệp chưa tuyển người khuyết tật tại Đồng Nai đặt nhu cầu hiểu rõ điểm mạnh của từng dạng khuyết tật và công việc phù hợp lên hàng đầu. Mỗi dây chuyền có nhịp độ, định mức và điều kiện vận hành riêng; danh sách vị trí phù hợp tại một nhà máy không thể áp dụng nguyên trạng cho nhà máy khác.
DrD có thể đồng hành cùng doanh nghiệp trong quá trình đánh giá và xây dựng bản đồ vị trí việc làm:
Khảo sát dây chuyền tại chỗ
Bóc tách từng công đoạn theo nhịp độ, thao tác, yêu cầu công việc và điều kiện an toàn.
Lập bản đồ vị trí phù hợp
Xác định các vị trí có thể phù hợp với từng dạng khuyết tật, đồng thời xác định những điều chỉnh hợp lý cần thiết cho từng vị trí.
Phối hợp với Nhân sự và Quản lý sản xuất
Rà soát bản mô tả công việc và xây dựng kế hoạch kèm cặp trong giai đoạn đầu nhằm hỗ trợ người lao động thích nghi mà vẫn kiểm soát yêu cầu về tiến độ và chất lượng.
Thông tin liên hệ tư vấn chuyên môn
Email: thaonguyen@drdvietnam.org / info@drdvietnam.org
Điện thoại: 0399 988 336
Khảo sát của Better Work Việt Nam & DrD; Báo cáo khảo sát thực trạng tuyển dụng tại Đồng Nai năm 2026; và Sổ tay Xây dựng môi trường làm việc hòa nhập cho NKT.
